De overheid als bedrijf

Een beproefd middel om ingewikkelde zaken simpel uit te leggen is door terug te grijpen naar een analogie. Zo hoorde ik laatst iemand uitleggen dat een katalysator te vergelijken is met een fiets op een helling. Fiets je naar beneden, dan ben je veel sneller dan als je loopt. De fiets versnelt het proces zonder daar zelf door veranderd te worden. Helder.

Er zijn echter ook voorbeelden van analogieën die meer vragen oproepen dan ze helderheid verschaffen. Onder dat kopje valt wat mij betreft de analogie die twee economen -Patrick Bolton en Haizhou Huang- bedacht hebben. In hun studie “The Capital Structure of Nations” trekken ze een vergelijking tussen bedrijven en overheden. Bedrijven kunnen hun activiteiten financieren met hun eigen middelen(winst), via schuld (banken of obligaties) en via de uitgifte van aandelen. Ook overheden kunnen hun activiteiten financieren met ‘eigen’ middelen (belastingen) en via schuld (obligaties), maar missen die laatste optie van aandelen. Toch niet, aldus Bolton en Huang, want in hun studie presenteren ze geld als het aandeel van de overheid. Een overheid kan groei financieren door de uitgifte van geld. Net zoals een bedrijf de winst voor bestaande aandeelhouders verwatert als het meer aandelen uitgeeft, verwatert de overheid de waarde van bestaande geldhouders door meer geld te drukken: inflatie.

Een prikkelend idee, waarmee de vraag van de financiering van activiteiten centraal komt te staan. Wanneer is het verstandig om als overheid over te schakelen op financiering via ‘aandelen’ (=geldpers) en wanneer is het juist de beurt aan meer obligaties? Net zoals het voor een bedrijf loont om aandelen uit te geven als er veel interesse in de markt is en de aandelen relatief duur zijn (denk aan de dot.com gekte), moet een overheid op ‘aandelen’ overstappen als de vraag ernaar hoog is. De vraag naar geld is hoog (ten nadele van consumptie) als er sprake is van deflatie. Kortom, de ECB heeft precies gedaan wat ze moest doen: de geldpers aanzwengelen op het moment van dreigende deflatie.

De vergelijking rammelt nogal

Klinkt aardig, maar het rammelt. Wat doen bedrijven op dit moment? Gegeven de extreem lage kapitaalmarktrente geven ze obligaties uit om aandelen op te kopen. Logisch. Wat doet de ECB echter? Die geeft aandelen uit (geldpers) om obligaties op te kopen! De veronderstelling dat centrale banken en overheden één rationele eenheid vormen die te vergelijken is met dat van een bedrijf klopt niet. Bovendien, waar aandelen een claim op toekomstige winsten vertegenwoordigen, vertegenwoordigt geld geen enkele claim op economische groei. Ook dat verwateringsverhaal rammelt: geef meer aandelen uit en de winst is direct verwaterd. Geef meer geld uit en het is maar afwachten of de verwatering ooit plaatsvindt.

Prikkelend is het zeker. Verhelderend minder: het roept voornamelijk vragen op.

(origineel gepubliceerd in het Financieele Dagblad van 7 augustus 2017)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s