Kopersgekte

Meer schuld leidt tot lagere rente…?
Als er iemand een onderzoek zou doen naar het verband tussen de hoogte van staatsschuld en het niveau van de kapitaalmarktrente, vermoed ik dat de conclusie contra-intuïtief, maar helder zou zijn: meer schuld leidt tot een lagere kapitaalmarktrente. Kijk naar de structurele stijging van de staatsschuld van bijvoorbeeld de VS. Ten opzichte van het jaar 2000 is de schuld zo’n beetje verdubbeld van 55% naar 105% als percentage van het BBP. En wat heeft de kapitaalmarktrente gedaan? Juist: gedaald. Of wat denkt u van het geïndustrialiseerde land met de hoogste staatsschuld van de wereld, Japan, dat zo’n beetje de laagste rente ter wereld betaalt.
Nou kan je zeggen dat het allemaal te danken is aan de centrale banken van de wereld. Die hebben immers, in een poging de economieën weer op de been te krijgen, de afgelopen jaren massaal staatsschuld opgekocht. Geen wonder dat de kapitaalmarktrente zo laag is: het zijn de centrale banken die de vrije marktwerking belemmeren, is het veelgehoorde argument.

Er is maar een conclusie mogelijk: meer vraag naar dan aanbod voor schuld
Dat de centrale banken hun greep op de kapitaalmarkt hebben verstevigd, en daarmee de kapitaalmarktrente hebben gedrukt valt moeilijk te ontkennen. Maar of dat het hele verhaal is, vraag ik me af. Zo was de Japanse kapitaalmarktrente al laag ver voordat de Bank of Japan serieus met het opkopen van de eigen staatsschuld begon. En hoe verklaren we de rally in Amerikaanse staatsobligaties sinds begin dit jaar, juist op het moment dat de centrale bank in de VS haar aankopen stapsgewijze verlaagt?
Meer schuld leidt tot lagere kapitaalmarktrentes: hoe kan dat? Als je inziet dat de kapitaalmarktrente eigenlijk de ‘prijs’ van schuld is, ligt het standaardantwoord van een econoom voor de hand: meer vraag dan aanbod. Dat het aanbod van schuld de afgelopen 20 jaar fenomenaal is toegenomen, is slechts één kant van het verhaal. Zolang de vraag naar schuld maar even hard toeneemt, hoeft het geen consequenties voor de prijs van schuld, oftewel de kapitaalmarktrente. Een daling van de kapitaalmarktrente geeft in dat geval aan dat de vraag zelfs nog meer is gestegen dan het aanbod.
Nu vraagt u zich misschien af wie al die schuld tegen een steeds lagere vergoeding is blijven kopen. Dat de centrale banken ongeacht alles kopen, daar kan je je nog iets bij voorstellen, maar wie zijn die andere kopers dan?
Het antwoord: U en ik. Weliswaar niet persoonlijk – ik heb tenminste nog geen obligatie gekocht, dit jaar – maar indirect, via onze pensioenpot doen wij gewoon lustig mee met de aankoop van die nieuw uitgegeven schuld. Gestegen welvaart, vergrijzing en de door regelgevers ingegeven draai naar risicoverlaging hebben de vraag naar ‘risicovrije’ staatsschuld ondersteund.

Vraag ik me toch af waar de rente had gestaan als er niet zoveel nieuwe staatsschuld was uitgegeven…

(origineel gepubliceerd in het Financieele Dagblad van 9 juli 2014)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s