Monetair vrijbuiteren

Afgelopen week was ik aanwezig op een conferentie georganiseerd door De Nederlandsche Bank onder de titel The changing role of central banks in financial markets. Een mooi onderwerp, met klinkende sprekers, zij het dat je op voorhand kon verwachten dat het allemaal wat beschaafd en bedaard zou worden. Dat was het inderdaad, totdat Willem Buiter (Chief Economist van Citigroup) op het podium kwam te staan. Dat hij uitgenodigd was om op een feestje van een centrale bank te spreken zal hem vast verteld zijn, maar het weerhield hem er niet van de vloer aan te vegen met zo’n beetje alles wat centrale banken de afgelopen tien jaar aan beleid introduceerden. Van negatieve rentes en QE tot LTRO’s en yield curve control. Buiter had er geen goed woord voor over, waarbij hij termen als forward misguidance, open mouth communications (een verbastering van open market operations) en bonkers (waanzinnig) gebruikte om zijn verhaal kracht bij te zetten. Als kers op de taart noemde hij vervolgens ook nog de drie maatregelen die wél effectief hadden kunnen zijn, maar die juist niet geïntroduceerd werden: helikoptergeld, het volledig afschaffen van fysiek geld en de uitgifte van een risicovrije schuldtitel door de centrale banken. Ik zag Nout Wellink, de discussiant van Buiter, steeds verder in zijn stoel wegzakken.

Risicovrije schuldtitel

Van de drie maatregelen heeft helikoptergeld waarschijnlijk de minste uitleg nodig: had je het geld dat nu gebruikt is om obligaties te kopen rechtstreeks aan de burgers gegeven dan was de consumptie geheid gestegen. Bij optie twee -het afschaffen van bankbiljetten- is het achterliggende idee dat als er alleen nog maar digitaal geld is, centrale banken de rente vervolgens zelfs tot -5% kunnen verlagen. De minst bekende van de drie is de risicovrije schuldtitel. Deze oplossing begint met de observatie dat er als gevolg van vergrijzing en gestegen welvaart wereldwijd (te) veel gespaard wordt. Dat heeft er toe geleid dat de (kapitaal)marktrente structureel naar steeds lagere niveaus is gezakt. Deze lage kapitaalmarktrente heeft allerlei ongewenste neveneffecten tot gevolg, van het voortbestaan van (niet productieve) zombiebedrijven, zeepbellen in huizenmarkten tot het misprijzen van risico’s in de meer riskante delen van de financiële markten (search for yield). Door een risicovrije schuldtitel uit te geven kan de centrale bank het overschot aan liquiditeit als het ware afromen, waarmee de evenwicht verstorend werking van het spaaroverschot op de (kapitaal)marktrente kan worden geneutraliseerd.

Wellink bleek niet erg enthousiast over de eerste twee opties, maar bij navraag gaf hij echter aan niet afwijzend tegenover dit derde idee te staan. Nou is Wellink geen centrale bankier meer, dus ik wacht het af: het zou in elk geval wel invulling aan de changing role of central banks geven…

(origineel gepubliceerd in het Financieele Dagblad van 18 december 2017)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s