Groei valt tegen, waarom toch?

Waarom valt de groei toch telkens weer tegen? Het is een vraag die de onderzoekers van de afdeling Kennis en Economisch Onderzoek van de Rabobank deze week centraal stelden in een uitgebreide studie over de Europese economie. Het is een aanrader voor iedereen die een gedegen update wil lezen over hoe macro-economen momenteel tegen de wereld aankijken. Begrippen als NAIRU, TFP en diffusie van innovatie worden opgevoerd en uitgelegd, maar ook de rol van kapitaalmarkten en de mogelijke negatieve effecten van het monetaire beleid worden aangestipt.

Kort samengevat worden er drie oorzaken genoemd die de tegenvallende groei verklaren. De eerste is de zwakte van de arbeidsmarkt. De 7% cumulatieve daling die de economie in de periode 2009-2014 liet zien, is bijna volledig het gevolg geweest van een daling van de inzet van arbeid. Minder mensen aan het werk, leidt tot lagere output; het argument is simpel te begrijpen. In hoeverre het hier echter om een oorzaak of een gevolg gaat, komt wat minder goed uit de verf: valt de groei nou tegen door die arbeidsmarkt, of is de arbeidsmarkt de dupe van de trage groei? De Rabobank gaat voor optie één en beveelt – voorspelbaar – arbeidsmarkthervormingen aan.

De tweede potentiële oorzaak is de te lage (kapitaalmarkt)rente, die het gevolg is van de pogingen van de ECB de economie door middel van monetair beleid aan te zwengelen. Op de korte termijn geeft dat lucht aan het bedrijfsleven, maar het langetermijneffect kon wel eens negatief zijn: de (te) lage rente kan leiden tot overinvesteringen in laag renderende activiteiten, wat de productiviteitsgroei van de hele economie onder druk kan zetten. De Rabobank gaat overigens niet zo ver een renteverhoging te adviseren.

De derde oorzaak is wat mij betreft de meest intrigerende: de gedaalde productiviteit. Volgens de data die in het rapport wordt gepresenteerd, is er sprake van een mondiale daling van de productiviteit, die zich echter het sterkste voordoet in de Eurozone landen: alleen Duitsland heeft zich nog aan de verzwakking weten ontworstelen, maar in landen als Italië en Spanje is de totale factorproductiviteit al sinds 2000 dalende. De Rabobank noemt drie mogelijke factoren die deze daling kunnen verklaren: lage investeringen, beperkte dynamiek in het bedrijvenbestand en beperkte spillover van innovaties naar minder productieve sectoren.

Vierde factor

Ik wil hier graag een vierde factor aan toevoegen: meetproblemen. Zolang de opkomst van de iPhone of Airbnb niet goed in de BBP cijfers gemeten worden, is het ook niet verwonderlijk dat groei – en daaraan gekoppeld de productiviteit – telkens weer tegenvalt. Daarmee zeg ik overigens niet dat dit het hele probleem oplost. Mijn punt is eerder dat begrippen als NAIRU en TFP mooi zijn, maar een nauwkeurigheid suggereren die in de praktijk simpelweg niet bestaat.

(origineel gepubliceerd in het Financieele Dagblad van 12 augustus 2015)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s