Japan: proeftuin voor al uw economische experimenten

Het is heden ten dage moeilijk voor te stellen, maar twintig jaar geleden gold Japan als h??t schoolboekvoorbeeld van een economisch succesverhaal. De ongebreidelde groei die de Japanse economie sinds de Tweede Wereldoorlog aan de dag legde, waarbij het land van de rijzende zon zowel de Duitse en Amerikaanse economie qua groei ver achter zich liet, sprak toen alom tot de verbeelding. Niet alleen de zon leek er louter te rijzen, ook de bomen groeiden tot in de hemel, niet lang daarna gevolgd door grond-, aandelen- en vastgoedprijzen. De eerste grote naoorlogse zeepbel was in de maak en toen die eenmaal barstte, ontstond er een proeftuin voor de beleidsmakers om te laten zien hoe je in elk geval niet moet reageren op een gebarsten zeepbel.

Sinds die tijd betekenen de woorden ???Japan-scenario??? iets heel anders dan dat het twintig jaar geleden betekende. Je leest nu discussies over de vraag of de Amerikaanse economie zal herstellen of in ???een Japan-scenario??? terechtkomt. Een Japan-scenario lijkt zo???n beetje het ergst denkbare scenario, erger nog dan de Grote Depressie die de Amerikaanse economie in de jaren dertig van vorige eeuw trof.

Voor de duidelijkheid: dat is het niet. De gemiddelde Japanner is na twintig jaar ellende en depressie nog steeds even welvarend als de gemiddelde OECD-er en doet het wat dat betreft ook nog beter dan de gemiddelde bewoner van de eurozone. Ook qua werkloosheid komt Japan er ondanks twintig jaar recessies en deflatie heel wat beter vanaf dan de VS of Europa.

2unknownname

Overigens valt het met die twintig jaar deflatie ook nogal mee. Onderstaande grafiek laat het verloop van de prijsindex en de jaar op jaar inflatie van Japan zien. Over de afgelopen twintig jaar bedroeg de jaarlijkse inflatie gemiddeld 0.2%, over de afgelopen tien jaar was dat gemiddeld -0.2%. Laag, dat zeker, maar van een zwart deflatiegat dat alles in zijn pad opslurpt is geen sprake.

1unknownname

Optimisme houdt lang aan
Toch blijft het wonderbaarlijk te zien hoe optimistisch men indertijd was over Japan. Ik was rond die tijd werkzaam bij de Rabobank en daar stak bij elke vooruitblik op het nieuwe jaar het optimisme de kop weer op. Ja, uiteraard, dit jaar was het kwakkelen geweest, maar daarna: wacht maar eens af! En dat zeg ik niet omdat ik toen de wijsheid in pacht had dat het met Japan niet meer goed zou komen, maar meer om aan te geven dat het heel moeilijk is een beeld dat over de jaren is opgebouwd, weer los te laten.

De 5% groei behoorde in een termijn van een jaar of drie altijd weer tot de mogelijkheden. Iets dergelijk zie je wat mij betreft ook gebeuren als je de groeiramingen van de Fed voor de komende jaren bekijkt (zie http://www.iex.nl/Column/59894/De-eurozonecrisis.aspx voor een tabel). Voor 2013 verwacht men de middenprik daar gewoon weer 4% groei. Overigens werd een dergelijke groei in het recente verleden alleen in de periode 1997-2000 bereikt. De twintig jaar v????r de kredietcrisis lag de groei gemiddeld op 2,8%.

Japan???s krimpwonder
Maar goed, Japan. Komt dat ooit nog goed? Net zoals men 20 jaar geleden te lang vasthield aan het beeld van een groeiwonder, moet ik er uiteraard voor waken niet klakkeloos er van uit te gaan dat het slechts ellende zal blijven. Toch blijkt het moeilijk een positief stuk over Japan te schrijven en dat hangt voornamelijk samen met onderstaande grafiek, die de bevolkingsopbouw van Japan weergeeft.

Unknownname

Ook hier blijkt Japan een ware voorloper te zijn, want het is het eerste grote ge??ndustrialiseerde land dat met de gevolgen van vergrijzing geconfronteerd wordt. Volgens de cijfers van de Verenigde Naties zal de groep werkende (20-65 jaar) de komende 5 jaar met 1,2% per jaar krimpen. De gevolgen voor de groei liegen er ook niet om.

De omvang van het BBP kan namelijk maar op twee manieren groeien. Of doordat er meer arbeid wordt ingezet, of doordat dezelfde werknemers een hogere arbeidsproductiviteit aan de dag weten te leggen. Simpel gezegd, dat de beroepsbevolking de komende vijf jaar elk jaar gemiddeld met meer dan 1% in omvang afneemt, betekent dat Japan al een arbeidsproductiviteitsstijging van meer dan 1% nodig heeft om de omvang van de economie gelijk te houden. Groei hangt dus volledig af van arbeidsproductiviteitsgroei.

Valt er iets zinnigs te zeggen over de arbeidsproductiviteitsgroei voor de komende jaren? Onderstaande grafiek laat het verloop van de arbeidsproductiviteit zien over de afgelopen jaren. Gemiddeld lag de groei in de jaren voor de crisis op zo???n 2% per jaar. Het valt alleen wel op dat het laatste jaar dat er daadwerkelijk 2% arbeidsproductiviteitsgroei was in 2005 was: de laatste vier jaar blijft Japan steevast onder de 2% steken.

0unknownname

Nou kan je stellen dat die laatste twee jaar vertekend zijn door de gevolgen van de crisis en dat het vanaf 2010 allemaal wel weer goed zal komen. Het punt alleen is dat arbeidsproductiviteitsgroei over het algemeen bereikt wordt door investeringen, oude fabrieken die vervangen worden door nieuwere, arbeid door computers, dat soort werk. En juist wat de prikkels tot investeren betreft ontbreekt het in Japan momenteel. De keuze lijkt wat dat betreft niet moeilijk: investeren in een vergrijzende economie met groeiende overcapaciteit en lage groeivoeten, of dan toch liever in opkomende landen?

Al te positief ben ik niet. De positieve draai is dat Japan wederom de twijfelachtige eer heeft om de rest van de wereld te laten zien hoe een belangrijke structurele wijziging (vergrijzing in dit geval) de economie zal raken. Hier in Europa zitten we weer op de eerste rij om de lessen te leren???

(origineel gepubliceerd op www.iex.nl)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s